Otoman Nedir? Otoman Çeşitleri, Ölçüleri ve Kullanım Alanları

Otoman, sırt dayanağı ve kolçağı olmayan, üzeri döşemeli, alçak ve genellikle kare, dikdörtgen ya da yuvarlak formlu oturma ve ayak koyma mobilyasıdır. Koltuk önünde ayak uzatmak, ek oturak, sehpa yerine tepsiyle kullanılabilir yüzey ya da içi sandıklı modellerde depolama alanı olarak işe yarar. Pufa göre daha büyük ve yapılı bir parçadır.

Otoman kelimesini en çok iki yerde duyarsınız: berjerin önünde duran döşemeli ayak koyma parçası ve içi açılır kapaklı, sandıklı oturak. İkisi de aynı ailenin üyesidir. Mobilya mağazalarında "puf", "bench", "tabure" ve "otoman" isimleri sık sık birbirine karışır; bu yazıda otomanın tam olarak ne olduğunu, adının nereden geldiğini, çeşitlerini, doğru ölçüyü nasıl seçeceğinizi, salonda ve yatak odasında nasıl kullanılacağını ve benzer parçalardan farkını tablolarla anlatıyoruz.

Otoman Ne Demek?

Otoman, İngilizce ve Fransızca mobilya dilinde "ottoman" ya da "ottomane" olarak geçen kelimenin Türkçedeki karşılığıdır. Kelime doğrudan Osmanlı'ya gönderme yapar. 18. yüzyılda Avrupa'da Osmanlı saray ve konaklarındaki minderli, alçak, duvar boyunca uzanan oturma düzeni moda olmuş, bu düzenden esinlenen döşemeli oturaklara "ottoman" adı verilmiştir. Yani otoman, aslında bizim sedir ve divan geleneğimizin Avrupa'da kendi yorumuyla yeniden ortaya çıkmış bir torunudur.

Zaman içinde bu uzun, duvar dibi oturak küçüldü ve bağımsız bir parçaya dönüştü. Bugün otoman denince akla gelen şey; ayakları kısa ya da hiç görünmeyen, üst yüzeyi süngerle doldurulup kumaş veya deriyle kaplanmış, arkalıksız ve kolçaksız bir oturaktır.

Otomanın temel özellikleri

• Arkalık ve kolçak yoktur: Her yönden oturulabilir ve her yönden ulaşılabilir.
• Üst yüzey döşemelidir: Sünger ve kumaş ya da deri kaplıdır; sert ahşap tabureden bu yönüyle ayrılır.
• Yapılı bir gövdesi vardır: İçi dolgu dolu yumuşak bir torba değildir, ahşap ya da levha iskelet üzerine kuruludur.
• Alçaktır: Yüksekliği çoğunlukla koltuk oturma yüksekliğine yakındır, böylece ayak koymak için rahat bir seviye sunar.
• Çok işlevlidir: Oturak, ayak dayama, sehpa ve depolama işlevlerini tek parçada toplayabilir.

Otoman Çeşitleri

Otomanlar formlarına, iç yapılarına ve kullanım amaçlarına göre birkaç ana gruba ayrılır. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan türleri ve hangi ihtiyaca uygun olduklarını özetliyor.

Otoman türü	Tanımı	En uygun kullanım
Ayak koyma otomanı	Berjer ya da koltuğun önüne konan, koltukla aynı kumaşta küçük döşemeli parça	Okuma köşesi, TV karşısı dinlenme
Sandıklı (depolamalı) otoman	Üst kapağı menteşeyle açılan, içi boş gövdeli otoman	Battaniye, oyuncak, dergi saklama; küçük evler
Sehpa otoman	Geniş ve sert yüzeyli, üzerine tepsi konarak orta sehpa yerine kullanılan büyük otoman	Çocuklu evler, köşesiz yumuşak orta alan isteyenler
Bench otoman	Uzun ve dar dikdörtgen otoman	Yatak ucu, giriş holü, pencere önü
Yuvarlak otoman	Silindir ya da yastık formlu, köşesiz otoman	Dar geçişler, çocuk odası, bohem köşeler
Kapitoneli otoman	Üst yüzeyi düğmeli kapitone dikişli klasik model	Modern klasik ve Chesterfield tarzı salonlar
Modüler otoman	Modüler koltuk sisteminin parçası olarak yanına eklenip şezlong etkisi veren parça	Esnek oturma düzeni isteyenler

Sandıklı otoman neden bu kadar sevilir?

Sandıklı otoman, küçük evlerde metrekare başına en çok iş gören parçalardan biridir. Salonda bir köşede dururken hem misafir geldiğinde ek oturak, hem kapağı kapalıyken ayak koyma yüzeyi, hem de içinde battaniye, kırlent, oyuncak ya da masa örtüsü saklayan bir dolap olur. Sandıklı modelde dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır:

1. Menteşe tipi: Kapağın yavaşça kapanmasını sağlayan amortisörlü ya da yavaşlatıcılı menteşe, özellikle çocuklu evlerde parmak sıkışmasını önler.
2. İç yüzey: İç kısmın kaplamalı ve pürüzsüz olması, saklanan tekstilin takılmasını engeller. Hava alabilen küçük boşluklar nem kokusunu azaltır.
3. Kapak ağırlığı: Kalın süngerli ve ağır kapaklar her gün açılıp kapanacaksa yorucu olabilir. Sık kullanılacak bir sandık için daha hafif kapaklı model tercih edin.

Otoman Ölçüleri: Hangi Boyut Size Uygun?

Otoman ölçüsünü belirleyen iki şey vardır: önünde kullanılacağı koltuğun oturma yüksekliği ve otomanın yapacağı iş. Ayak koymak için alınan bir otomanla orta sehpa yerine kullanılacak bir otomanın ölçüleri birbirinden epey farklıdır. Aşağıdaki değerler piyasada yaygın olarak görülen aralıklardır.

Kullanım	Yaygın genişlik / çap	Yaygın yükseklik	Not
Berjer önü ayak koyma	45 - 60 cm kare	38 - 45 cm	Berjer oturma yüksekliğine eşit ya da 2-5 cm altında olmalı
Ek oturak	40 - 50 cm kare veya çap	42 - 46 cm	Sandalye oturma yüksekliğine yakın tutulur
Sehpa otoman	80 - 120 cm kare veya dikdörtgen	38 - 45 cm	Üzerine tepsi konacaksa sert yüzey tercih edilir
Yatak ucu bench otoman	Yatak genişliğinden 10-30 cm dar, 40 - 50 cm derin	42 - 48 cm	Yatak yan kenarlarından taşmamalı
Yuvarlak otoman	Çap 45 - 90 cm	38 - 45 cm	Büyük çaplar sehpa olarak da kullanılabilir

Mesafe ve boşluk ölçüleri

Otomanın rahat kullanılması, yalnız kendi ölçüsüne değil çevresine bırakılan boşluğa da bağlıdır:

• Koltuk ile ayak koyma otomanı arası: Genellikle 30 - 45 cm. Bacak boyu uzun kişiler için otoman biraz daha uzağa konabilir; ayağı uzattığınızda topuğunuzun otomanın ortasına gelmesi idealdir.
• Koltuk ile sehpa otoman arası: Orta sehpada olduğu gibi yaygın olarak 40 - 50 cm bırakılır. Bu mesafe hem bacaklara yer açar hem otomana uzanmayı kolaylaştırır.
• Otoman etrafındaki geçiş: Arkasından ya da yanından yürünecekse en az 60 cm, ana geçiş yoluysa 75 - 90 cm boşluk bırakmak gerekir.
• Yatak ucu otoman: Otoman ile karşı duvar veya dolap arasında en az 60 - 70 cm geçiş kalmalıdır; dolap kapakları açılacaksa bu mesafe kapak genişliğine göre artırılır.

Sehpa otoman kullanacaksanız uzunluğu koltuğun boyunun yaklaşık üçte ikisi kadar seçmek dengeli bir görüntü verir. Bu oranın orta sehpa için nasıl hesaplandığını orta sehpa seçimi yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Otoman Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Yüzey sertliği

Otomanın üst yüzeyi ne kadar yumuşak olacağı, onu nasıl kullanacağınıza bağlıdır. Ayak koymak ve oturmak için orta sertlikte bir yüzey yeterlidir. Ancak otomanı sehpa gibi kullanıp üzerine tepsi, kupa ya da kitap koyacaksanız yüzeyin sert ve düz olması gerekir; yumuşak yüzeyde tepsi sallanır, içecek devrilebilir. Süngerin form tutma özelliğini anlamak için sünger yoğunluğu (DNS) değerine bakmak gerekir. Genel kural olarak oturulacak ve ayak dayanacak yüzeylerde orta-yüksek yoğunluklu sünger, zamanla çukurlaşmayı geciktirir.

2. Kumaş ve aşınma direnci

Otoman, salonda en çok temas gören parçalardan biridir: ayaklar üzerinde durur, çocuklar üzerine çıkar, tepsiler kayar. Bu yüzden kumaşın aşınma direnci önemlidir. Döşemelik kumaşlarda aşınma direnci genellikle Martindale değeriyle ifade edilir; değerin ne anlama geldiğini Martindale nedir yazımızda anlattık. Ayak koyma otomanında leke tutmayan, silinebilir kumaşlar ya da suni deri pratik bir tercihtir. Desenli ve dokulu kumaşlar ise kirliliği daha az belli eder; bu konuda jakar kumaş ve nubuk kumaş yazılarımız fikir verebilir.

3. Ayak tipi

• Görünmeyen ya da çok kısa ayak: Otoman yere oturuyormuş gibi durur; sağlam, ağır ve dengeli bir görüntü verir. Altına toz girmez ama süpürge de giremez.
• Metal ya da ahşap ince ayak: Otomanı hafif gösterir, küçük salonlarda ferahlık hissi yaratır. Altı kolay temizlenir.
• Tekerlekli ayak: Büyük ve ağır otomanların yer değiştirmesini kolaylaştırır; ancak oturulurken kaymaması için kilitli tekerlek tercih edilmelidir.

4. Koltukla uyum

Otoman koltukla aynı kumaştan seçilirse takımın bir parçası gibi görünür ve sakin bir bütünlük kurar. Farklı bir renk ya da doku seçilirse salonda bir vurgu noktasına dönüşür. Gri bir koltuk takımının önünde hardal ya da kiremit tonunda bir otoman, tek parçayla salona renk katmanın kolay yollarından biridir. Burada tek şart, otomanın yüksekliğinin koltuğun oturma yüksekliğiyle uyumlu olmasıdır; aksi halde ayak koyarken bacak ya yukarı kalkar ya da sarkar.

Otoman Nerede ve Nasıl Kullanılır?

Salonda

Salonda otomanın en klasik yeri, tekli koltuk ya da berjerin önüdür. Berjer ve otoman ikilisi, salonun bir köşesinde bağımsız bir okuma ve dinlenme alanı kurar. Berjerin tarihçesi ve çeşitleri için berjer nedir yazımıza bakabilirsiniz. İkinci yaygın kullanım, orta sehpanın yerine büyük bir otoman koymaktır. Köşesi olmayan yumuşak yüzey, küçük çocuğu olan evlerde çarpma riskini azaltır ve kalabalık misafirde ek oturak olur.

Yatak odasında

Yatağın ayak ucuna konan uzun bench otoman, sabah ayakkabı giyerken oturmak, yatak örtüsünü ya da ertesi günün kıyafetini bırakmak için kullanılır. Sandıklı modellerde içine yedek nevresim ve battaniye saklanabilir. Yatak ucu oturaklarının ölçü ve stil detayları için yatak ucu bench yazımız daha ayrıntılı bilgi veriyor.

Giriş holünde ve koridorda

Antrede alçak bir otoman, ayakkabı giyip çıkarırken oturmak için çok pratiktir. Dar holler için 30 - 35 cm derinliğinde, uzun ve ince bir model tercih edilir. Sandıklı olursa içine terlik, şemsiye ve mevsimlik eldivenler sığar.

Çocuk ve genç odasında

Yuvarlak ve köşesiz otomanlar çocuk odasında hem oyun oturağı hem oyuncak sandığı olarak işe yarar. Genç odasında ise misafir arkadaş için ek oturak ya da oyun konsolu karşısında ayak dayama yeri olur. Bu kullanımda kapağın kolay açılması ve parmak sıkıştırmaması özellikle önemlidir.

Otomanın Artıları ve Eksileri

Artıları	Eksileri
Birden fazla işlevi tek parçada toplar	Kumaş yüzey, sert sehpaya göre leke ve aşınmaya daha açıktır
Köşesiz, yumuşak yapısıyla çocuklu evlerde güvenlidir	Yumuşak yüzeyde tepsi olmadan bardak bırakmak risklidir
Sandıklı modeller ek depolama sağlar	Büyük otomanlar küçük salonda yer kaplar
Yer değiştirmesi kolaydır, düzen sık değiştirilebilir	Ucuz modellerde sünger kısa sürede çukurlaşabilir
Salona renk ve doku katmanın kolay yoludur	Sandık kapaklarında menteşe kalitesi zamanla sorun çıkarabilir

Otoman, Puf, Bench ve Tabure Arasındaki Fark

Bu dört isim günlük dilde birbirinin yerine kullanılsa da aralarında belirgin farklar vardır. Doğru ürünü ararken hangi ismi kullandığınız, karşınıza çıkan seçenekleri de değiştirir.

Parça	Yapısı	Boyutu	Tipik kullanımı
Otoman	İskeletli gövde, döşemeli üst yüzey, arkalıksız	Orta-büyük	Ayak koyma, ek oturak, sehpa, depolama
Puf	Çoğunlukla iskeletsiz ya da hafif gövdeli, yumuşak dolgulu	Küçük	Dekoratif ek oturak, yer minderi alternatifi
Bench	Uzun, dar, bazen ahşap yüzeyli, bazen döşemeli	Uzun-dar	Yatak ucu, giriş, yemek masası kenarı
Tabure	Döşemesiz ya da ince minderli, ayaklı	Küçük, yüksek olabilir	Mutfak, bar, pratik oturak

Puf ile otoman arasındaki sınır en çok karışan noktadır. Kabaca, yapılı ve ağır olanı otoman, yumuşak, hafif ve küçük olanı puf diye düşünebilirsiniz. Pufun dekorasyondaki yerini puf nedir yazımızda anlattık. Otomanı şezlongla da karıştırmamak gerekir: şezlong, uzanmak için tasarlanmış, genellikle tek tarafında sırt dayanağı olan uzun bir koltuktur. Otomanın modüler koltuğa eklenmesiyle şezlong etkisi elde edilebilir ama ikisi ayrı parçalardır.

Otoman Bakımı ve Temizliği

• Düzenli süpürme: Haftada bir yumuşak başlıkla süpürmek, ayaklardan gelen toz ve kumu kumaşın liflerine işlemeden alır.
• Lekeye hemen müdahale: Dökülen sıvıyı ovalamadan, temiz bir bezle tamponlayarak alın. Ovalamak lekeyi yayar ve lifleri bozar.
• Tepsi kullanımı: Otomanı sehpa olarak kullanıyorsanız mutlaka tepsi koyun. Hem bardaklar devrilmez hem kumaş halka izlerinden korunur.
• Döndürme: Kare otomanları ara sıra 90 derece döndürmek, ayakların hep aynı noktaya gelmesini önler ve yüzeyin eşit aşınmasını sağlar.
• Güneş: Doğrudan güneş alan pencere önündeki otomanlarda kumaş zamanla solabilir; tül ya da perdeyle ışığı yumuşatmak rengi korur.
• Sandık içi: Sandıklı modellerde içeriği mevsimde bir boşaltıp havalandırmak, nem ve koku oluşumunu engeller.

Kumaşa özel temizlik yöntemleri, kullanılan döşemelik malzemeye göre değişir. Genel kural olarak koltuk temizliğinde kullanılan yöntemler, aynı kumaştan yapılmış otomanlar için de geçerlidir.

Salonunuzda berjer ve otoman ikilisiyle bir okuma köşesi kurmayı düşünüyorsanız HekaHome'un berjer modellerine göz atabilirsiniz; ölçü ve kumaş bilgileri her ürünün kendi sayfasında yer alıyor. HekaHome, Türkiye'nin her iline teslimat ve kurulumu ücretsiz yapıyor.

Sık Sorulan Sorular

Otoman ne işe yarar?

Otoman; koltuk önünde ayak uzatmak, misafir geldiğinde ek oturak olarak kullanmak, üzerine tepsi koyarak orta sehpa yerine kullanmak ve sandıklı modellerde eşya saklamak için kullanılır. Tek bir parça ile birden fazla ihtiyacı karşılaması, özellikle küçük evlerde onu değerli kılar.

Otoman ile puf aynı şey mi?

Aynı aileden olsalar da aynı şey değildir. Otoman iskeletli, yapılı ve genellikle daha büyük bir parçadır; puf ise daha küçük, hafif ve çoğunlukla yumuşak dolgulu bir oturaktır. Günlük dilde iki kelime sık sık birbirinin yerine kullanılır.

Otoman yüksekliği kaç cm olmalı?

Ayak koyma otomanının yüksekliği, önünde duracağı koltuğun oturma yüksekliğine eşit ya da 2-5 cm altında olmalıdır. Yaygın olarak 38-45 cm aralığındadır. Ek oturak olarak kullanılacaksa 42-46 cm daha rahat bir oturuş sağlar.

Otoman orta sehpa yerine kullanılır mı?

Evet, özellikle 80 cm ve üzeri genişlikteki büyük otomanlar orta sehpa yerine kullanılabilir. Bunun için üst yüzeyin sert ve düz olması, üzerine de bir tepsi konması önerilir. Köşesiz yapısı küçük çocuklu evlerde ayrıca güvenlik avantajı sağlar.

Otoman kelimesi nereden gelir?

Otoman kelimesi, Avrupa dillerinde Osmanlı'yı anlatan "Ottoman" sözcüğünden gelir. 18. yüzyılda Osmanlı konaklarındaki minderli, alçak oturma düzeninden esinlenen döşemeli oturaklara Avrupa'da bu ad verilmiş, kelime oradan tekrar dilimize geçmiştir.

Sandıklı otoman sağlam mı?

Sağlamlık; gövde malzemesine, menteşe kalitesine ve kapağın taşıyabileceği yüke bağlıdır. Satın almadan önce kapağın kaç kilo taşıyacak şekilde tasarlandığını, menteşenin yavaşlatıcılı olup olmadığını ve iç yüzeyin kaplamalı olup olmadığını ürün bilgilerinden kontrol etmek gerekir.

Otoman hangi kumaştan seçilmeli?

Ayak koyma ve sehpa olarak kullanılacak otomanlarda aşınma direnci yüksek, kolay silinen kumaşlar ya da suni deri pratik olur. Dekoratif amaçlı, az kullanılacak bir otomanda kadife, bukle ya da keten görünümlü kumaşlar tercih edilebilir. Evcil hayvan varsa sık dokulu, ilmeksiz kumaşlar tırnağa karşı daha dayanıklıdır.