Divan Nedir? Divan Ne Demek, Divan Koltuk ve Osmanlı Divanhanesi

Divan, mobilyada duvar boyunca uzanan, sırtsız ya da alçak sırtlı, üzerine minder ve yastık konan uzun oturma ve uzanma yeridir. Kelime Farsça kökenlidir ve Osmanlı'da devlet işlerinin görüşüldüğü kurulun adıdır; bu kurulun toplandığı salonlardaki duvar boyu oturma yerleri zamanla "divan" olarak anılmıştır. Bugün divan koltuk, sırtı kısa ya da hiç olmayan kanepe türü için kullanılır.

"Divan" kelimesi Türkçede birden fazla anlam taşır: tarih kitaplarında Divan-ı Hümayun, edebiyat derslerinde divan şiiri, mobilya kataloğunda ise sırtsız bir kanepe. Bu anlamların hepsi aynı kökten gelir ve birbirine bağlıdır. Bu yazıda divanın ne demek olduğunu, kelimenin tarihî serüvenini, divanhane kavramını, bugün divan koltuk denince ne anlaşıldığını, ölçülerini ve evde nasıl kullanılabileceğini anlatıyoruz.

Divan Ne Demek? Kelimenin Kökeni

Divan kelimesi Farsçadan gelir ve ilk anlamıyla "kayıt defteri, liste" demektir. Kelime İslam dünyasında önce devlet kayıtlarının tutulduğu daireler için, ardından bu dairelerin ve kurulların kendisi için kullanılmaya başladı. Osmanlı Türkçesine de bu geniş anlamla geçti. Türkçede bugün kelimenin başlıca anlamları şunlardır:

• Devlet kurulu: Osmanlı'da önemli devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı kurul; en bilineni Divan-ı Hümayun'dur.
• Şiir kitabı: Bir şairin şiirlerini belirli bir düzende topladığı eser. "Divan edebiyatı" ifadesi buradan gelir.
• Mobilya: Duvar boyunca uzanan, minderli, alçak oturma yeri ve bugün bu formdan türeyen sırtsız ya da alçak sırtlı kanepe.
• Deyimler: "Divan durmak", saygıyla ve elleri önde kavuşturulmuş biçimde ayakta beklemek anlamına gelir; kurul huzurundaki duruştan türemiştir.

Osmanlı Divanı ve Divanhane: Kısa Tarih

Divan-ı Hümayun

Divan-ı Hümayun, Osmanlı Devleti'nde siyasi, askerî, idari ve hukuki konuların görüşüldüğü en yüksek kuruldur. İstanbul'un fethinden sonra Topkapı Sarayı'nda, bugün "Kubbealtı" olarak bilinen bölümde toplanmıştır. Kurula sadrazam başkanlık eder; vezirler, kazaskerler, defterdarlar ve nişancı gibi devlet görevlileri katılırdı. Toplantı salonunda üyeler, duvar boyunca uzanan alçak ve minderli oturma yerlerine otururdu.

İşte mobilya anlamındaki "divan" buradan doğar. Avrupalı gezginler ve elçiler, Osmanlı kurul salonlarında ve konaklarda gördükleri bu duvar boyu, alçak, yastıklı oturma düzenini kurulun adıyla anmaya başladı. 18. ve 19. yüzyıllarda Avrupa'da Doğu esintili iç mekanların moda olmasıyla "divan" kelimesi, sırtsız ya da alçak sırtlı, minderli kanepe anlamında birçok Avrupa diline yerleşti.

Divanhane nedir?

Divanhane, kelime anlamıyla "divanın bulunduğu yer" demektir. Geleneksel büyük Türk evlerinde ve konaklarda, odaların açıldığı geniş sofa ya da misafirlerin kabul edildiği büyük salon için kullanılır. Divanhanenin kenarlarında çoğunlukla sedirler bulunur, zemin halı ve kilimlerle döşenir. Ev sahibinin misafir ağırladığı, toplantıların yapıldığı bu alan evin en gösterişli bölümüdür. Kelime bazı dönemlerde resmî toplantı yerleri için de kullanılmıştır.

Divanhanede oturma düzeni, bugünkü salonlardaki gibi ortada duran koltuklar üzerine değil, duvar boyunca uzanan alçak oturma yerleri üzerine kuruludur. Bu düzen odanın ortasını boş bırakır; mekan gündüz oturma, yemek ve sohbet için, gerektiğinde yatak serilerek uyku için kullanılabilir. Geleneksel konut düzeni hakkında daha fazla bilgi için geleneksel Türk evi dekorasyonu yazımıza göz atabilirsiniz.

Divan ile sedir arasındaki ilişki

Geleneksel Türk evinde duvar boyu oturma yerine çoğunlukla "sedir" denir; "divan" ise hem bu oturma yerini hem de onun bulunduğu kurulu ve salonu çağrıştıran daha geniş bir kelimedir. Günlük kullanımda iki kelime çoğu zaman birbirinin yerine geçer. Aradaki nüanslar ve sedirin geleneksel yapısı için sedir nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Bugün Divan Koltuk Ne Demek?

Günümüz mobilya dilinde divan koltuk, genellikle şu özelliklerin bir kısmını ya da tamamını taşıyan oturma elemanıdır:

• Sırtsızdır ya da sırtı alçaktır; sırt desteği çoğu zaman ayrı yastıklarla sağlanır.
• Kolçaksızdır ya da iki ucunda alçak kolçaklar bulunur.
• Oturum standart kanepeden daha derin ve uzundur; bu sayede kolayca uzanılabilir.
• Genellikle duvara yaslanarak kullanılır, odanın ortasına konmaz.
• Gündüz oturma, gerektiğinde tek kişilik yatak olarak kullanılabilir.

Türkiye'de "divan" kelimesi bazı bölgelerde ve satıcılarda sırtsız tek kişilik yataklar ya da baza üzerine oturan yatak setleri için de kullanılabilir. İngiltere gibi ülkelerde ise "divan bed" ifadesi doğrudan bazalı yatak anlamına gelir. Bu yüzden ürün ararken "divan" kelimesinin hangi anlamda kullanıldığına ürün görseli ve ölçüsü üzerinden bakmak gerekir.

Divan, kanepe, şezlong ve çekyat karşılaştırması

Mobilya	Sırt	Oturum derinliği	Temel kullanım
Divan	Yok ya da alçak, yastıkla desteklenir	Genellikle 70 - 100 cm	Oturma ve uzanma, duvar kenarında
Kanepe	Belirgin, sabit sırt	Genellikle 55 - 65 cm	Birden fazla kişinin oturması
Şezlong	Bir uçta yükselen sırt	140 cm ve üzeri (uzunluk)	Tek kişinin yarı uzanması
Çekyat	Belirgin sırt, açılınca yatağa dönüşür	Kapalıyken kanepe gibi	Oturma ve mekanizmayla yatak

Şezlongun tanımı ve köşe koltuklardaki karşılığı için şezlong nedir, açılır yataklı modeller için ise çekyat nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. Kanepe ve koltuk kavramlarının farkını ise kanepe ile koltuk arasındaki fark yazımız ayrıntılı biçimde açıklıyor.

Divan Türleri

Geleneksel divan

Ahşap bir platform üzerine yerleştirilen kalın minderler, arkada duvara dayanan büyük yastıklar ve çoğu zaman kilim ya da yöresel dokumalardan örtülerle oluşur. Odanın iki ya da üç duvarını boydan boya kaplayabilir. Konak restorasyonlarında, butik otellerde ve yazlık evlerde bu düzen yeniden kullanılmaktadır.

Modern divan koltuk

Ahşap ya da metal ayaklı, döşemeli gövdeli, sırtı alçak veya tamamen açık kanepe türüdür. Çoğu modelde sırt yerine iki-üç büyük minder yastık bulunur. Sade görünümü sayesinde minimalist ve İskandinav tarzı evlerde, pencere önlerinde ve geniş koridorlarda kullanılır.

Daybed tipi divan

Tek kişilik yatak genişliğinde, üç tarafı alçak kenarlarla çevrili divanlardır. Gündüz kanepe gibi, gece misafir yatağı olarak kullanılır. Bazı modellerin altında çekmece ya da ikinci bir sürgülü yatak bulunur. Çalışma odası ve misafir odası için pratik bir çözümdür.

Köşe divan

İki duvarı L şeklinde saran, geleneksel köşe oturma düzeninin modern karşılığıdır. Balkon, kış bahçesi ve yazlık evlerde, alçak bir sehpa ve bol yastıkla birlikte samimi bir oturma köşesi kurar.

Divan Ölçüleri

Divan ölçüleri kullanım amacına göre değişir. Aşağıdaki aralıklar piyasada genellikle görülen değerlerdir; özel yapım divanlarda ölçüler alana göre belirlenir.

Ölçü	Genellikle görülen aralık	Not
Uzunluk	180 - 220 cm	Uzanmak için en az 190 cm önerilir
Oturum derinliği	70 - 100 cm	Yatak olarak kullanılacaksa 80 cm ve üzeri
Oturum yüksekliği	38 - 45 cm	Geleneksel divanlarda daha alçak olabilir
Minder kalınlığı	10 - 18 cm	Uyumak için daha kalın minder tercih edilir
Sırt yastığı yüksekliği	40 - 60 cm	Duvara dayanan büyük yastıklar

Divan Evde Nerede Kullanılır?

• Misafir odası: Gündüz oturma alanı, gece yatak. Yer kazanmak isteyen evler için tek parçada iki işlev sunar. Odanın genel düzeni için misafir odası dekorasyonu yazımıza bakabilirsiniz.
• Salonda pencere önü: Alçak sırtı manzarayı kapatmaz; pencere önünde okuma ve dinlenme alanı oluşturur.
• Çalışma odası: Masa başında uzun saatlerden sonra kısa bir mola için kullanılır.
• Balkon ve kış bahçesi: Dış mekana dayanıklı minderlerle kullanılan köşe divanlar, rahat bir sohbet köşesi kurar.
• Geniş koridor ve antre: Ayakkabı giymek, çanta bırakmak için kısa bir divan pratik bir oturma noktası olur.

Divan Seçerken Dikkat Edilecekler

1. Ana kullanımı belirleyin: Divan daha çok oturma için mi, yoksa düzenli yatak olarak mı kullanılacak? Yatak olacaksa genişlik ve minder kalınlığı öncelik kazanır.
2. Sırt desteğini düşünün: Sırtsız divanlarda uzun süre oturmak için büyük ve dolgun sırt yastıkları gerekir. Bel desteği önemliyse alçak sabit sırtlı modelleri değerlendirin.
3. Kumaş dayanımına bakın: Hem oturulan hem uzanılan bir yüzey olduğu için kumaşın aşınma dayanımı önemlidir.
4. Depolamayı değerlendirin: Altında çekmece ya da sandık bulunan modeller, küçük evlerde yatak takımı ve mevsimlik eşya için değerli bir alan sağlar.
5. Odanın tarzıyla uyumu kontrol edin: Geleneksel bir divan bohem ve yöresel dekorasyonlarda, sade bir modern divan ise minimalist ortamlarda daha uyumlu durur.

Divan formuna yakın, sade ve alçak sırtlı seçenekleri HekaHome'un kanepe modelleri arasında inceleyebilirsiniz. Ürün sayfasındaki ölçüleri kendi alanınızla karşılaştırarak seçim yapmak, yerleşimde sürpriz yaşamanızı önler.

Divanı Dekore Etmek: Yastık, Örtü ve Işık

Divanın karakterini büyük ölçüde üzerindeki tekstiller belirler. Aynı gövde, farklı yastık ve örtülerle geleneksel bir köşeye ya da sade bir modern oturma alanına dönüşebilir.

• Sırt yastıkları: Sırtsız divanlarda duvara yaslanan 2-3 büyük yastık (genellikle 60x60 cm ya da daha büyük) sırt desteğini oluşturur. Önüne daha küçük kırlentler eklenerek katmanlı bir görünüm elde edilir.
• Silindir yastıklar: Divanın iki ucuna konan silindir yastıklar kolçak görevi görür ve uzanırken başı destekler.
• Örtü ve şal: Kilim desenli bir örtü geleneksel havayı, düz renkli keten ya da pamuklu bir şal ise sade bir görünümü öne çıkarır. Örtü aynı zamanda minder kumaşını korur.
• Işık: Divan duvara yaslandığı için tavan ışığı genellikle yetersiz kalır. Duvar aplik ya da divanın yanına konan ayaklı lamba, okuma ve dinlenme için doğru ışığı sağlar.
• Yan sehpa: Divanın bir ucunda küçük bir sehpa, çay bardağı ya da kitap için gerekli yüzeyi sağlar ve alçak oturma düzenini tamamlar.

Divan bakımı

Divanın minderleri, uzun süre aynı noktadan oturulduğunda o bölgede çökme eğilimi gösterir. Çıkarılabilir minderleri belirli aralıklarla ters çevirip yer değiştirmek, süngerin eşit yıpranmasını sağlar. Duvara yaslanan divanlarda duvar ile minder arasında birkaç santim boşluk bırakmak, özellikle kuzey cepheli odalarda nem birikmesinin önüne geçer. Örtü ve kılıfların yıkanabilir olması ise divanı yatak olarak da kullanan evlerde hijyen açısından önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Divan ne demek?

Divan, Farsça kökenli bir kelimedir ve Türkçede devlet kurulu, şiir kitabı ve mobilya anlamlarında kullanılır. Mobilya olarak duvar boyunca uzanan, minderli, sırtsız ya da alçak sırtlı oturma ve uzanma yerini ifade eder. Bugün sırtı kısa olan kanepe türlerine de divan koltuk denir.

Divan koltuk ile kanepe arasındaki fark nedir?

Kanepenin belirgin ve sabit bir sırtı vardır, oturum derinliği genellikle 55-65 cm'dir. Divan ise sırtsız ya da alçak sırtlıdır ve daha derin bir oturuma sahiptir. Bu nedenle divan uzanmaya, kanepe ise dik oturmaya daha uygundur.

Osmanlı'da divan ne demek?

Osmanlı'da divan, devlet işlerinin görüşüldüğü kurulun adıdır; en önemlisi Topkapı Sarayı'nda Kubbealtı'nda toplanan Divan-ı Hümayun'dur. Kurulun toplandığı salonlardaki duvar boyu alçak oturma yerleri de zamanla bu adla anılmıştır.

Divanhane ne demek?

Divanhane, büyük Türk evlerinde ve konaklarda odaların açıldığı geniş sofa ya da misafirlerin ağırlandığı büyük kabul salonudur. Kenarlarında genellikle sedirler bulunur. Kelime, "divanın bulunduğu yer" anlamını taşır.

Divan yatak olarak kullanılır mı?

Evet, özellikle oturum derinliği 80 cm ve üzerinde olan ve kalın minderli divanlar tek kişilik yatak olarak kullanılabilir. Daybed tipi divanlar bu iş için tasarlanmıştır. Düzenli kullanımda minderin yatak konforunu sağlayıp sağlamadığına dikkat etmek gerekir.

Divan ile sedir aynı şey mi?

Günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Sedir özellikle geleneksel evlerde duvar boyunca uzanan, minderli alçak oturma yerini anlatır. Divan ise hem bu oturma yerini hem de tarihî olarak kurul ve salon anlamlarını kapsayan daha geniş bir kelimedir.

Divan nereye konur?

Divan genellikle duvara yaslanarak kullanılır; pencere önü, misafir odası, çalışma odası ve geniş koridorlar en uygun yerlerdir. Alçak sırtı sayesinde pencere önünde manzarayı kapatmaz. Balkon ve kış bahçesinde dış mekana uygun minderlerle köşe divan olarak da kullanılabilir.