Art Deco Nedir? Art Deco Dekorasyon ve Salon Rehberi

Art deco, 1920'ler ve 1930'larda Avrupa ve Amerika'da yükselen; geometrik motifleri, simetrik düzeni, parlak metal detayları, kadife gibi zengin kumaşları ve koyu, doygun renkleri bir araya getiren dekoratif bir tasarım akımıdır. Evde art deco dekorasyon; kavisli koltuklar, pirinç ayaklar, yelpaze ve zikzak desenleri ve aynalı yüzeylerle uygulanır.

Art deco, adını 1925'te Paris'te düzenlenen Uluslararası Modern Dekoratif ve Endüstriyel Sanatlar Sergisi'nden alır. Akım o dönemde "modern" olarak anılıyordu; "art deco" adı sonradan, bu sergiye gönderme yapan bir kısaltma olarak yaygınlaştı. Birinci Dünya Savaşı sonrasının iyimserliği, makine çağına duyulan hayranlık ve antik Mısır, Aztek, Japon sanatından gelen etkiler bu tarzda buluştu. New York'taki gökdelenlerin taç kısımlarından okyanus gemilerinin salonlarına, sinema binalarından mücevher tasarımına kadar geniş bir alana yayıldı. Türkiye'de de 1930'lar ve 1940'larda inşa edilen bazı apartman ve kamu binalarında art deco izlerini görmek mümkündür. Bu yazıda art deconun tanınır motiflerini, malzemelerini, art deco salonun nasıl kurulacağını ve modern bir evde bu tarzı abartmadan uygulamanın yollarını ele alıyoruz.

Art Deco Nedir? Tarzı Tanımlayan Özellikler

Art deco ilk bakışta "şık", "gösterişli" ve "düzenli" bir izlenim bırakır. Bu izlenimi yaratan özellikler şunlardır:

• Geometri: Zikzak, şevron, basamaklı (teraslı) formlar, güneş ışını, yelpaze, iç içe yaylar ve altıgen desenler.
• Simetri: Mobilya yerleşiminden duvar panellerine kadar her şey bir eksene göre dengelenir. Bir konsolun iki yanında birer lamba, bir kanepenin iki yanında birer berjer gibi.
• Parlak yüzeyler: Cilalı ahşap, lake, ayna, cam, mermer ve parlak metal.
• Metal detay: Pirinç, altın tonlu metal, krom ve bronz; özellikle mobilya ayaklarında, çerçevelerde ve aydınlatmada.
• Zengin kumaş: Kadife başta olmak üzere ipeksi dokular, saten ve kalın jakarlar.
• Kavisli silüet: Yuvarlak sırtlı koltuklar, oval aynalar, kemerli formlar. Sert geometri bu yumuşak hatlarla dengelenir.
• Doygun renk: Zümrüt yeşili, lacivert, siyah, bordo, hardal ve bunlara eşlik eden altın.

Kısa Tarihçe: Art Deco Nereden Geldi?

Art deco, kendinden önceki Art Nouveau akımına bir tepki olarak da okunabilir. Art Nouveau doğadan ilham alan, kıvrımlı, bitkisel ve asimetrik çizgileri severken art deco aynı zarafeti makine estetiğiyle, düz çizgi ve geometriyle yeniden kurdu. Tarz özellikle 1925-1940 arasında zirveye çıktı. Lüks malzemelerle yapılan ilk örnekler zengin bir kesime hitap ediyordu; zamanla bakalit, krom ve cam gibi daha erişilebilir malzemelerle gündelik eşyaya da indi. İkinci Dünya Savaşı'yla birlikte süslemeden uzaklaşan modernist yaklaşımlar öne çıktı ve art deco geri plana düştü. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında yeniden keşfedildi ve o günden bu yana iç mimaride dönem dönem yeniden gündeme geliyor.

Art Deco Motifleri ve Nerede Kullanılır?

Motif	Görünümü	Evde nerede kullanılır
Yelpaze / güneş ışını	Merkezden dışa açılan yarım daire çizgiler	Koltuk sırtı dikişi, ayna çerçevesi, duvar kâğıdı, başlık
Şevron ve zikzak	Ok başı ya da kırık çizgi tekrarları	Halı, zemin döşemesi, yastık kılıfı
Basamaklı form	Kademeli yükselen katmanlar	Konsol, büfe, aplik, tavan göbeği
Kemer	Üstü yay biçimli çerçeve	Ayna, kapı, raf nişi, boya ile duvar vurgusu
Altıgen ve balık pulu	Tekrarlanan geometrik karo	Banyo ve mutfak seramiği, duvar paneli
Çizgili kanal (fluting)	Dikey oluklu yüzey	Sehpa gövdesi, TV ünitesi kapağı, koltuk tabanı

Motifleri kullanırken her yüzeye bir desen koymak gerekmez. Art deco salonun gücü, bir iki güçlü desenin sade zeminde öne çıkmasından gelir.

Malzemeler: Metal, Kadife, Ayna ve Mermer

Metal

Art deco denince akla ilk gelen detay, mobilya ayaklarındaki ve aydınlatmadaki altın tonlu metaldir. Pirinç ve fırçalanmış altın tonları sıcak bir lüks hissi verirken krom daha serin ve modern bir etki yaratır. Bir mekânda tek bir metal tonu seçip onu tekrar etmek tutarlılık sağlar. Metal kullanımını koltuk ve sehpa ayakları, ayna çerçevesi, lamba gövdesi ve kulplarla sınırlamak yeterlidir; büyük metal yüzeyler gösterişi aşırıya taşır.

Kadife

Kadife, art deconun kumaşıdır. Işığı yüzeyde farklı açılardan yansıttığı için renkleri derin ve zengin gösterir. Zümrüt yeşili, lacivert, hardal, gül kurusu ve bordo kadife koltuklar tarzın en tanınır parçalarıdır. Kadifenin bakımı, kullanım alanı ve evcil hayvanlı evlerdeki performansı hakkında bilgi için koltuk kumaş türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ayna ve cam

Aynalı konsol, yelpaze ya da güneş biçimli duvar aynası ve füme cam sehpa, ışığı çoğaltarak mekânı daha parlak gösterir. Art deco aynalarda çerçeve genellikle ince metal ya da basamaklı ahşaptır.

Mermer ve parlak ahşap

Mermer ya da mermer görünümlü tablalar sehpa, konsol ve yemek masasında sık kullanılır. Siyah-beyaz ya da yeşil damarlı mermer tarzın klasik seçimleridir. Ahşapta ise ceviz, abanoz ve parlak lake yüzeyler tercih edilir.

Art Deco Salon Nasıl Kurulur?

Art deco salonda başlangıç noktası genellikle bir renk ve bir başrol mobilyadır. Gerisi bu ikisinin etrafında kurulur.

1. Ana rengi seçin. Zümrüt yeşili, lacivert ya da siyah gibi doygun bir renk belirleyin. Bu renk koltukta, bir vurgu duvarında ya da perdede kullanılabilir.
2. Başrol koltuğu belirleyin. Kavisli sırtlı, kadife kaplı, ince metal ya da koyu ahşap ayaklı bir kanepe art deco salonun merkezidir. Sırtında dikey kanal dikişi veya yelpaze motifi olan modeller tarzı doğrudan anlatır. Model seçenekleri için koltuk takımları sayfasına bakabilirsiniz.
3. Simetriyle yerleştirin. Kanepenin karşısına ya da iki yanına birer berjer koyun, ortaya yuvarlak ya da oval bir sehpa yerleştirin. Berjer seçenekleri berjer kategorisinde; berjerin salon düzenindeki rolünü merak ediyorsanız berjer nedir yazımıza göz atın.
4. Sehpada mermer ve metali birleştirin. Mermer tablalı, altın tonlu metal ayaklı bir orta sehpa; yanlarda küçük yuvarlak zigon ya da yan sehpalar.
5. Duvara güçlü bir parça asın. Yelpaze ya da güneş biçimli bir ayna, geometrik desenli bir tablo veya duvarın alt yarısına uygulanmış koyu renkli boya.
6. Aydınlatmayı katmanlayın. Tavanda basamaklı ya da küre cam avize, köşede metal gövdeli lambader, konsolda simetrik iki masa lambası.
7. Tekstille bağlayın. Geometrik desenli bir halı, kadife ya da saten yastıklar, ağır dökümlü bir perde.

Renk Kombinasyonları

Kombinasyon	Etkisi	Uygulama önerisi
Zümrüt yeşili + altın + krem	Klasik, zengin	Yeşil kadife koltuk, krem duvar, pirinç ayaklar
Lacivert + pirinç + beyaz	Sakin, şık	Lacivert vurgu duvarı, beyaz koltuk, pirinç lamba
Siyah + beyaz + altın	Grafik, güçlü kontrast	Siyah-beyaz geometrik halı, siyah lake konsol
Gül kurusu + gri + bronz	Yumuşak, romantik	Gül kurusu berjer, açık gri duvar, bronz ayna
Hardal + antrasit + ceviz	Sıcak, karakterli	Hardal kadife kanepe, antrasit duvar, ceviz sehpa

Doygun bir rengi duvarda kullanacaksanız tek duvarla sınırlı tutmak ve diğer duvarları kırık beyaz ya da açık gri bırakmak küçük ve orta boy salonlarda daha dengeli sonuç verir. Duvar ve koltuk renginin birbirini nasıl etkilediği konusunda salon duvar rengi ve koltuk uyumu rehberimiz yol gösterebilir.

Art Deco Aydınlatma

Art deco mekânlarda aydınlatma yalnız ışık kaynağı değil, dekoratif bir unsurdur. Bu dönemin armatürleri genellikle simetrik, katmanlı ve parlak malzemelidir. Kendi evinizde şu seçenekleri değerlendirebilirsiniz:

• Avize: Basamaklı ya da halka katmanlı, opal veya buzlu cam küreli, pirinç gövdeli modeller. Salonun ya da yemek masasının ortasına tek bir güçlü avize yeterlidir.
• Aplik: Yelpaze ya da yarım küre biçimli, ışığı yukarı yansıtan duvar aplikleri. Bir aynanın ya da konsolun iki yanına simetrik olarak yerleştirilir.
• Lambader: İnce metal gövdeli, kubbe ya da koni başlıklı lambaderler kanepe yanında okuma ışığı sağlar.
• Masa lambası: Mermer ya da cam gövdeli, kumaş veya opal cam başlıklı modeller, konsol ve komodinlerde çift olarak kullanılır.

Işık rengi olarak 2700-3000 Kelvin sıcak beyaz, altın ve pirinç tonlarını daha zengin gösterir. Soğuk beyaz ışık metal yüzeyleri sert ve donuk gösterebilir. Avize ile aplikleri ayrı anahtarlara bağlamak, gün içinde farklı atmosferler kurmanızı sağlar.

Diğer Odalarda Art Deco

Yemek odası

Oval ya da yuvarlak bir yemek masası, kadife kaplı ve kavisli sırtlı sandalyeler, masanın üzerinde cam ve metal bir avize art deco yemek odasının temelidir. Büfe ya da konsolun üzerine iki simetrik lamba ve ortaya yelpaze bir ayna yerleştirmek tarzı tamamlar.

Yatak odası

Kadife kaplı, kanal dikişli ya da yelpaze motifli yüksek bir yatak başlığı odanın merkezi olur. İki yanda simetrik komodinler ve aynı modelde iki aplik ya da masa lambası kullanılır. Koyu bir başlık duvarı ve saten görünümlü nevresim lüks hissi artırır, ama yatak odasında parlak yüzeyleri ve metalleri salona göre daha az kullanmak dinlendirici bir ortam sağlar.

Antre ve konsol alanı

Girişte basamaklı ya da kanallı gövdeli bir konsol, üzerinde kemerli bir ayna ve iki yanda simetrik objeler küçük bir alanda bile güçlü bir art deco etkisi yaratır. Konsol düzenlemesinin ayrıntıları için konsol dekorasyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Modern Evde Art Deco: Abartmadan Uygulamak

Bugünkü apartman dairelerinde art decoyu bir dönem filmi seti gibi uygulamak hem pahalı hem de yorucudur. Daha yaşanabilir bir sonuç için şu ilkeler işe yarar:

• Bir başrol, birkaç yardımcı: Kadife bir kanepe ya da güçlü bir ayna başrolü üstlensin; diğer parçalar sade kalsın.
• Metal tonunu sabitleyin: Pirinç seçtiyseniz kromu karıştırmayın.
• Desenleri sınırlayın: Geometrik deseni halıda ya da duvar kâğıdında kullanın, ikisinde birden değil.
• Nötr zemin bırakın: Duvarların çoğu ve büyük yüzeyler sade olduğunda doygun renkler daha çok öne çıkar.
• Kavisle yumuşatın: Yuvarlak sehpa, oval ayna ve kavisli koltuk, geometrinin sertliğini dengeler.

Art deconun klasik çizgilerle buluştuğu daha dengeli bir yorum arıyorsanız modern klasik dekorasyon yazımız da fikir verebilir. HekaHome'un koltuk, berjer ve sehpa modelleri arasında kadife kumaşlı ve metal detaylı seçenekleri inceleyebilir, Türkiye'nin her iline ücretsiz teslimat ve kurulumla evinize getirebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Art deco nedir, kısaca?

Art deco, 1920'ler ve 1930'larda yaygınlaşan; geometrik motifler, simetri, parlak metal, ayna, mermer ve kadife gibi zengin malzemeleri bir araya getiren dekoratif bir tasarım akımıdır. Mimariden mobilyaya, mücevherden grafik tasarıma kadar geniş bir alanda etkili olmuştur.

Art deco ile Art Nouveau arasındaki fark nedir?

Art Nouveau doğadan ilham alan, kıvrımlı, bitkisel ve asimetrik çizgilerle tanınır. Art deco ise daha sonra ortaya çıkmış, makine çağından etkilenmiş, düz çizgi, geometri ve simetriyi öne çıkarmıştır. Kabaca Art Nouveau organik, art deco geometrik olarak özetlenebilir.

Art deco salonda hangi koltuk kullanılır?

Kavisli sırtlı, kadife kaplı, ince metal ya da koyu ahşap ayaklı koltuklar art deco salona en çok yakışan modellerdir. Sırtta dikey kanal dikişi ya da yelpaze motifi tarzı belirginleştirir. Zümrüt yeşili, lacivert, hardal ve gül kurusu en sık tercih edilen renklerdir.

Küçük salonda art deco dekorasyon yapılabilir mi?

Yapılabilir, ama ölçülü olmak gerekir. Açık renk duvarlar, tek bir kadife koltuk ya da berjer, yuvarlak bir metal-cam sehpa ve büyük bir ayna yeterlidir. Ayna ve cam yüzeyler küçük salonu daha ferah gösterir.

Art deco dekorasyonda hangi renkler kullanılır?

Zümrüt yeşili, lacivert, siyah, bordo ve hardal gibi doygun renkler, altın ve pirinç tonlarıyla birlikte kullanılır. Bu renkleri dengelemek için krem, kırık beyaz ve açık gri gibi nötr zeminler tercih edilir.

Art deco modası geçmiş bir tarz mı?

Art deco, yüzyıla yakın bir süredir dönem dönem yeniden gündeme gelen bir tarzdır. Kavisli koltuklar, kadife kumaşlar ve metal detaylar günümüz mobilya tasarımında da sık görüldüğü için art deco esintili parçalar modern evlere kolayca uyum sağlar.